Pelvik taban, leğen kemiğinin (pelvis) iç kısmını döşeyen kas, bağ dokusu ve sinirlerden oluşan bir yapıdır. Bu bölgenin içinde işeme (idrar torbası, üretra, prostat), üreme (rahim, yumurtalıklar, vajina) ve dışkılamada (rektum, anüs) görev alan ‘pelvik organlar’ bulunur.
Pelvik Tabanın Görevleri Nelerdir?
Pelvik tabanı oluşturan yapılar leğen kemiğinin ön kısmı (pubis) ile omurganın son bölümü olan kuyruk sokumu kemiği arasında bir hamak gibi asılı durur. Bu hamağın görevi, üzerinde duran mesane, rahim ve rektum gibi pelvik organları kaldıraç gibi destekleyerek organların normal yerinde durmasını sağlamaktır. Bu sayede organ sarkmalarını (prolapsus) engeller.
Bu hamağın üzerinde bulunan idrar torbası, kalın bağırsak gibi organlardaki düz kaslar bizim kontrolümüz dışında, istemsiz sinir sistemiyle çalışır.
Pelvik taban kasları ise kol ve bacak kaslarımız gibi istemli, kontrol edebildiğimiz kaslardır. Bu özelliğiyle üzerinde taşıdığı idrar torbası ve kalın bağırsak çıkış kısmının bilinçli kontrolünü sağlar. İstenmeyen zamanlarda kasılarak boşaltımı engelleme ve kontrolsüz gaz, dışkı veya idrar kaçaklarının (inkontinans) engellenmesini sağlar. İdrar yapma ve dışkılama isteği sonucunda uygun ortam olduğunda gevşeyerek idrar ve dışkılamanın kolaylıkla yapılmasını sağlar. Pelvik taban kasları hem erkeklerde hem de kadınlarda cinsel fonksiyon içinde önemlidir. Erkeklerde erektil fonksiyon ve boşalma için önemlidirler. Kadınlarda pelvik tabanın istemli kasılmaları veya sıkışması cinsel duyuma ve uyarılmaya katkıda bulunur.
Pelvik Taban Bozukluğu Nedenleri
Pelvik tabandaki kasların zayıflığı veya aşırı kasılması sonucu işlevsel bozukluklar meydana gelebilir. Pelvik taban kaslarında bozukluğa neden olan bazı durumlar şunlardır:
• İleri yaş
• Doğum (Hamilelik, çoğul gebelik, uzamış ve zorlu doğumlar)
• Menopoz
• Pelvik bölge cerrahileri (kolon, rektum, rahim, prostat, idrar yolu)
• Kronik kabızlık, aşırı ıkınma
• Obezite
• Kronik öksürük
• Diyabet Hastalığı
• Bilişsel işlev bozuklukları
• Kafein, sigara, alkol kullanımı
• Bazı ilaçlar
• Radyoterapi/kemoterapi uygulamaları
• Kollajen doku hastalıkları
• Doğumsal anomaliler
• Pelvik bölge travmaları, sinir yaralanmaları
Pelvik Taban Hastalıkları Nelerdir?
• Kronik Kabızlık
• Dışkılama bozuklukları
o Obstrüktif defekasyon sendromu (Tıkayıcı dışkılama sendromu)
o Anismus (Dissinerjik defekasyon, makatın aşırı kasılması/gevşeme kusuru)
o Megarektum / megakolon (Tüm kalın bağırsakların ileri derecede genişlemesi)
• İnkontinans (Dışkı, gaz veya idrar kaçırma)
o Fekal inkontinans (Dışkı kaçırma)
o Üriner inkontinans (İdrar kaçırma)
• Pelvik organ prolapsusu (İdrar torbası, bağırsak, rahim sarkmaları)
o Rektal prolapsus (Kalın bağırsağın makattan sarkması)
o Sistosel (İdrar torbasının vajinadan sarkması)
o Rektosel (Makat fıtığı – Kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun vajinadan sarkması veya fıtıklaşması)
o Enterosel (İnce bağırsağın vajinadan sarkması)
o Sigmoidosel (Kalın bağırsağın vajinadan sarkması)
o Uterin prolapsus (Rahim sarkması)
• Pelvik ağrı
o Koksidinya (Kuyruk sokumunda ağrı)
o Levator ani sendromu
o Proktaljiya fugaks (Kalın bağırsağın son kısmında ağrı)
o Pudental nöropati
o Endometriozis ve jinekolojik problemler
o İnterstisyel sistit (Ağrılı mesane sendromu)
• Cinsel fonksiyon bozuklukları
o Genito-pelvik ağrı veya penetrasyon bozukluğu (Vajinismus, disparoni, vulvodini)
o Orgazm bozukluğu: Orgazm olamama, zor veya geç olma
o Cinsel ilgi ve uyarılma bozukluğu
o Erken veya geç boşalma
o Erektil disfonksiyon (Sertleşme bozukluğu, iktidarsızlık)
Pelvik Taban Hastalıklarında Tanı Süreci
Pelvik taban hastalıklarıyla ilgili konulacak tanılarda bazı testler istenebilir, görüntüleme cihazlarından destek alınabilir. Doktorunuz uygun olan cihazı ve testi sizden isteyecektir.
• Anorektal manometri
• Endoanal ultrasonografi
• Defekografi veya MR defekografi
• Ultrasonografi (pelvik taban ve jinekolojik bölgeyi değerlendirir)
• Balon atım testi
• Elektromiyografi (EMG)
• Ürodinamik testler (Üroflow gibi)
• Sistoskopi
• Kolonoskopi
Pelvik Taban Rehabilitasyonu Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Rehabilitasyon süreci değerlendirme ve cerrahi olmayan işlemleri içerir. Bunlardan ilki hasta eğitimidir. Hasta eğitimi sırasında mesane ve bağırsak eğitimi, rektal irigasyon yöntemlerinin hastaya öğretilmesi, yaşam tarzı ve beslenme alışkanlığında değişimler üzerinde durulur. Gastrointestinal onkoloji üniteleri, bağırsak ve pelvik taban fonksiyonları üzerinde çalışan tedavi yaklaşımlarını multidisipliner bir çerçevede değerlendirir.
Anal tıkaç (pesser) uygulaması, rektumun dışarı sarkması veya dışkı tutamama gibi durumların tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Bu uygulama hakkında hastaya detaylı bilgiler verilir ve eğitimi tamamlanır. Ayrıca diyafragmatik solunum teknikleri öğretilir.
Pelvik Taban Rehabilitasyonu Egzersizleri
• Düzgün duruş eğitimi (postüral farkındalık)
• Kor stabilizasyon egzersizleri
• Pelvik taban egzersizleri (Kegel /Reverse Kegel egzersizi)
• Basınç azaltıcı egzersizler (Hipopresif egzersizler)
• Nefes yardımlı gevşeme egzersizleri
• Ev egzersiz programının düzenlenmesi
Manuel Tedavi (Yumuşak doku mobilizasyonu)
Pelvik taban bölgesine uygulanan manuel tedavinin amacı, kasları, bağları, fasya dokusunu, tendonları gevşetmek, uzatmak, hareketlendirmek ve ağrıyı azaltmaktır. Bu yöntem vajina içi ve rektuma uygulanan manuel tedavi tekniklerini içerir.
Biofeedback
Pelvik taban bölgesinde kasları hissetmek, istemli kasılmasını ve gevşemesini sağlamak birçok hasta için zorlu bir süreçtir. Biofeedback, kişinin pelvik taban kaslarını kasmayı ve gevşetmeyi öğretmeye yardımcı bir yöntemdir. Bu yöntemde, elektronik cihazlar aracılığıyla hastaya sesli veya görsel geri bildirim verilir ve bu yolla öğrenme sağlanır. Uygulama sırasında yüzeyel elektrotlar, vajina veya anüs içine yerleştirilen elektrotlar kullanılabilir.
Nöromodülasyon – Posterior Tibial Sinir Stimülasyonu
Nöromodülasyon, sinir sistemi çalışmasının elektriksel uyaranlar veya ilaçlar aracılığıyla düzenlenmesidir. Posterior Tibial Sinir Stimülasyonu, ayak bileği iç yüzüne yerleştirilen iğne veya yüzeyel elektrotlar aracılığıyla elektriksel uyarı verilen bir yöntemdir. Bu elektriksel uyarıların amacı, idrar torbası, anüs ve rektumun sinir kas işlevlerinin düzenlenmesini sağlamaktır.
Nöromüsküler Elektrik Stimülasyonu
Pelvik taban kaslarını doğru kasabilmeyi öğretebilmek, kas kuvvetini artırmak ve ağrı kontrolünü sağlamak için uygulanan bir elektrik stimülasyon yöntemidir. Bu yöntem, bir elektrik stimülasyon cihazı, yüzey elektrotları veya vajina/anüse yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla uygulanır.
Vajinal Konlar
Pelvik taban kaslarının kuvvetini ve kasılma etkinliğini artırmak amacıyla kullanılan, ağırlıkları 20-90 gr arasında değişen koni şeklindeki cisimlerdir. Dirençli egzersiz programları şeklinde bu ağırlıklar vajina içine uygulanmaktadır. Vajina içine uygulanan bu ağırlıklar hedeflenen pelvik taban kas kasılması için duyusal geri bildirim sağlar. Vajina içindeki ağırlığı korumak için gereken sürekli kasılma, pelvik taban kaslarının gücünü artırır.